Wolontariat

Informacje ogólne

 

Wolontariat można w skrócie zdefiniować jako dobrowolną, nieodpłatną i świadomą pracę na rzecz pojedynczych osób, społeczności lub całego społeczeństwa, odbywaną przez ochotników.

Z tytułu tej pracy wolontariusz nie otrzymuje w zamian korzyści materialnych.

Wolontariat definiuje ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, zwana dalej Ustawą,  zgodnie z którą wolontariuszem może zostać każdy, kto chce świadczyć nieodpłatną pracę na rzecz innego podmiotu. Ma on inne prawa i obowiązki niż pracownik - wymiar czasu świadczonej pracy nie powoduje, że wolontariuszowi przysługują takie same prawa jak pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę, np. urlop lub zasiłek chorobowy.

Czasu przepracowanego w ramach wolontariatu nie wlicza się także do stażu pracy. Jeśli jednak wolontariuszem jest osoba bezrobotna, nie traci ona prawa do zasiłku ani statusu bezrobotnego. Cudzoziemcy, chcący być wolontariuszami w Polsce, również nie muszą spełniać żadnych warunków, takich jak uzyskanie pozwolenia na pracę lub pozwolenia na wykonywanie pracy w formie wolontariatu.

Ustawa określa, kto może korzystać ze świadczeń wolontariuszy. Są to przede wszystkim:

  • organizacje pozarządowe w ramach ich działalności statutowej, w zakresie pomocy społecznej, ochrony zdrowia, edukacji, a także ekologii,
  • międzynarodowe organizacje pozarządowe działające w Polsce w ramach ich działalności statutowej,
  • organy administracji publicznej i jednostki im podległe lub przez nie kontrolowane, na przykład szpitale, muzea, szkoły, przedszkola,
  • stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego, z wyłączeniem prowadzonej przez nie działalności gospodarczej,
  • organizacje i podmioty kościelne, prowadzące działalność pożytku publicznego.

Z pracy wolontariuszy nie mogą korzystać podmioty komercyjne w ramach prowadzonej przez nie działalności gospodarczej.

Jako że praca świadczona przez wolontariusza jest dobrowolna, a jej obszar zróżnicowany, nie istnieją sztywne reguły dotyczące jego obowiązków. Z pewnością jednak wolontariusz powinien wykonywać swoje obowiązki z należytą starannością, a w przypadku gdy korzystający powierzył mu majątek instytucji, powinien dbać o niego i móc się z niego w każdej chwili rozliczyć.

Do obowiązków korzystającego z wolontariatu Ustawa zalicza:

  • obowiązek zawarcia z wolontariuszem umowy w formie pisemnej, jeśli stosunek wolontariatu ma trwać dłużej niż 30 dni,
  • obowiązek przeszkolenia wolontariusza w zakresie bhp,
  • obowiązek poinformowania wolontariusza o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach oraz umożliwienie mu dostępu do tych informacji w formie ustnej lub pisemnej, np. ulotki lub regulaminu,
  • obowiązek dostarczenia wolontariuszowi wszelkich materiałów i środków, niezbędnych do właściwego wykonywania zadań, wynikających z umowy wolontariatu,
  • obowiązek zwrócenia na żądanie wolontariusza kosztów, które poniósł on w związku z pełnieniem funkcji,
  • obowiązek ponoszenia kosztów wszelkich szkoleń i kursów, które odbywa wolontariusz, a które są niezbędne do prawidłowego wykonywania obowiązków,
  • obowiązek opłacania podróży służbowych i wypłacania diet na zasadach obowiązujących pracowników.

Ponadto korzystający musi zapewnić wolontariuszowi bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Zawiera się w tym obowiązek dostarczenia środków ochrony indywidualnej w zależności od rodzaju świadczeń i związanych z nimi zagrożeń, a także  poinformowania wolontariusza o tych aspektach świadczonej przez niego pracy, które są niebezpieczne i mogłyby zagrozić jego życiu lub zdrowiu.

Na żądanie wolontariusza korzystający powinien też wystawiać zaświadczenia i opinie na temat świadczonej przez wolontariusza pracy.

Wolontariusze mogą być ubezpieczeni od następstw nieszczęśliwych wypadków, od odpowiedzialności cywilnej lub posiadać ubezpieczenie zdrowotne.

W przypadku ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków ważny jest czas trwania wolontariatu. Jeśli jest on krótszy niż 30 dni, korzystający musi ubezpieczyć wolontariusza na ten okres, jeśli natomiast umowa o wolontariat została zawarta na czas nieokreślony -  na pierwsze 30 dni wolontariatu. Korzystający podpisuje z towarzystwem ubezpieczeniowym umowę i płaci za wolontariusza składkę.

Jeśli zaś wolontariat ma trwać dłużej niż 30 dni, świadczący pracę jest ubezpieczany  na mocy ustawy o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach. W takiej sytuacji wolontariusz objęty jest ubezpieczeniem już od pierwszego dnia obowiązywania porozumienia. Ten typ ubezpieczenia ważny jest zwłaszcza w sytuacji, gdy na terenie, na którym odbywany jest wolontariat, doszło do klęski żywiołowej, toczą się działania wojenne lub panują warunki niebezpieczne dla zdrowia.

Zapewnienie ubezpieczenia zdrowotnego nie jest obowiązkiem korzystającego. Jeśli jednak wolontariusz nie jest nim objęty z żadnego innego tytułu, korzystający może go w ten sposób ubezpieczyć. Wysokość składki zdrowotnej wynosi 9% od kwoty minimalnego miesięcznego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku. 

Także ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej nie jest obowiązkowe. Korzystający powinien rozważyć, czy jest ono konieczne - jeśli wolontariat opiera się na działaniach, w których wolontariusz mógłby wyrządzić szkodę korzystającemu, innej osobie lub instytucji, ubezpieczenie pokrywałoby wartość ewentualnego odszkodowania.

 

Wolontariat studentów w okresie epidemii wirusa SARS-CoV-2

Wolontariat jest szczególnie pożądaną formą wsparcia systemu opieki zdrowotnej w okresie epidemii wirusa SARS-CoV-2.

Znalazło to wyraz w zmianie przepisów prawa regulujących prowadzenie studiów, w tym:

  • rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 29 października 2020r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie studiów,
  • rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 23 października 2020r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego,

umożliwiających ubieganie się o zaliczenie części zajęć kształtujących umiejętności praktyczne na podstawie zaświadczenia wydanego przez podmiot leczniczy lub służbę sanitarno-epidemiologiczną o wykonywaniu przez nich czynności   w ramach ich zadań w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.

Do czynności tych zaliczono przykładowo:

  • przeprowadzanie wywiadu epidemiologicznego,
  • pomoc w monitorowaniu stanu osób odbywających kwarantannę,
  • uczestniczenie w sprawowaniu opieki nad pacjentami,
  • wykonywanie czynności związanych z przeprowadzaniem testów na wirusa SARS-CoV-2.

Nowelizacja tych przepisów prawa uzasadniona szczególnymi okolicznościami związanymi z epidemią wirusa SARS-CoV-2, ma na celu:

  • z jednej strony uelastycznienie w roku akademickim 2020/2021 wymagań dotyczących uzyskiwania efektów uczenia się na studiach przygotowujących do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty lub ratownika medycznego, w związku z ograniczoną możliwością, z uwagi na trwający stan epidemii, odbywania zajęć kształtujących umiejętności praktyczne, w tym zajęć praktycznych i praktyk zawodowych, oraz otwarcie za zgodą Senatów uczelni na inne kierunki studiów możliwości odbycia zajęć praktycznych w części albo w całości w podmiotach leczniczych lub służbach sanitarno-epidemiologicznych w ramach realizowanych przez nie zadań w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2,
  • z drugiej strony natomiast potrzebę zapewnienia wsparcia podmiotom leczniczym i służbom sanitarno-epidemiologicznym w realizowanych przez nie zadaniach poprzez podejmowanie przez studentów pracy w warunkach wolontariatu.